दिउँसोको घाम अलि नरम भएको छ। उर्लाबारीको फुटबल मैदानमा दर्शकहरूको चहलपहल बढ्दै गएको छ। खेल प्रारम्भ हुन केही मिनेट मात्र बाँकी छ । मैदानको एक कुनाबाट कालो जुत्ता, कालो मोजा अनि रेफ्रीको पोशाक लगाएकी एक युवती आत्मविश्वासका साथ मैदानको बीचतिर अघि बढ्छिन्। उनको हातमा सिठ्ठी छ, अनुहारमा दृढता छ र आँखामा जिम्मेवारीको चमक।

खेलाडी, प्रशिक्षक, दर्शक,सबैको ध्यान अब उनीतिर केन्द्रित छ । एक छिनपछि सिठ्ठी बज्छ। खेल प्रारम्भ हुन्छ। तर त्यो सिठ्ठीको आवाजले खेल प्रारम्भ भएको संकेत मात्र होइन। त्यो आवाजभित्र एक युवतीको वर्षौंको संघर्ष, आँसु, सपना, निराशा, विश्वास र सफलताको कथा लुकेको छ।

ती युवती हुन्- जमुना आले मगर।

आज उनी नेपालको राष्ट्रिय महिला लिगदेखि भारतसम्म खेल सञ्चालन गर्ने सफल महिला रेफ्रीका रूपमा परिचित छिन् । तर उनको यात्रा कहिल्यै पनि सहज थिएन । उनी जन्मँदै रेफ्री बनेकी थिइनन् । उनी त एउटा सानो गाउँकी छोरी थिइन्, जसले एक दिन राष्ट्रिय खेलाडी बन्ने सपना देखेकी थिइन् ।

गाउँको धुलोबाट प्रारम्भ भएको सपना

मोरङको पथरी शनिश्चरे–४, कीर्तिपुर । हरियालीले घेरिएको त्यो गाउँमा जमुनाको बाल्यकाल बित्यो । सामान्य परिवार । सामान्य जीवन । तर उनका सपनाहरू भने सामान्य थिएनन् । विद्यालयको चौरमा केटाहरू फुटबल खेलिरहेका हुन्थे । धेरैजसो केटीहरू टाढैबाट हेर्थे। कसैले ताली बजाउँथे, कसैले हौस्याउँथे ।

तर जमुना भने दर्शक बन्न चाहन्नथिन् । उनी मैदानमा उत्रन चाहन्थिन् । त्यो बेला ग्रामीण समाजमा एउटा अदृश्य नियम थियो- ‘फुटबल केटाहरूको खेल हो ।’

तर जमुनाले त्यो नियम स्वीकार गरिनन् । चौरको धुलोसँगै उनको बाल्यकाल हुर्कियो । कहिले खाली खुट्टा, कहिले चप्पल लगाएर, कहिले विद्यालय सकिनेबित्तिकै साथीहरूसँग फुटबल खेल्दै । सायद त्यतिबेला उनले कल्पना पनि गरेकी थिइनन् कि एक दिन हजारौँ दर्शकको अगाडि खेल सञ्चालन गर्ने जिम्मेवारी उनैको काँधमा आउने छ ।

जब एउटा शिक्षकले सपना देख्न सिकाए

मानिसको जीवनमा कहिलेकाहिँ एउटा व्यक्ति आउँछ, जसले उसको भविष्यको बाटो मोडिदिन्छ । जमुनाको जीवनमा त्यो भूमिका निर्वाह गरेका थिए( विक्रम धिमाल । विद्यालयमा खेल्दै गर्दा धिमालले उनको क्षमता चिने । उनी सम्झिन्छिन्– ‘स्कुलमा अलि–अलि खेल्दा खेल्दै विक्रम धिमाल गुरुले मोरङ जिल्लाको टोलीमा मैत्रीपूर्ण खेल खेल्न लैजानु भयो । त्यसपछि झन् रुचि बढ्दै गयो ।’ त्यो दिनपछि फुटबल उनको रुचि मात्र रहेन । सपना बन्यो । अब उनी टेलिभिजनमा फुटबल हेर्दा खेलाडीहरूको ठाउँमा आफूलाई कल्पना गर्न थालिन् । विशेष गरी एउटा मैदान उनको मनमा बस्यो(दशरथ रंगशाला । उनलाई लाग्थ्यो, एक दिन म पनि यही मैदानमा खेल्ने छु ।

दशरथ रंगशालाको सपना

समय बित्दै गयो। बुद्ध उच्च माध्यमिक विद्यालयबाट कोकाकोला कप खेल्ने अवसर आयो । टोली काठमाडौं पुग्यो । प्रतियोगितामा उनीहरूको टोली दोस्रो भयो । तर जमुनाका लागि त्यो हार–जितभन्दा धेरै ठूलो कुरा थियो । उनले पहिलो पटक दशरथ रंगशालाको घाँस छोएकी थिइन् । दर्शकले भरिएको रंगशाला देख्दा उनको मन काँपेको थियो । सपना पूरा भएको अनुभूति भएको थियो । गाउँको चौरबाट प्रारम्भ भएको यात्राले देशकै सबैभन्दा ठूलो मैदानसम्म पुर्याएको थियो । त्यो दिन उनले आफूलाई भनिन्(‘अब अझै मिहिनेत गर्नुपर्छ ।’

सपनाको मोड

जीवन सधैँ हामीले सोचेको बाटोमा हिँड्दैन । कहिलेकाहिँ गन्तव्य एउटै भए पनि बाटो फेरिन्छ । जमुनाको जीवनमा पनि त्यस्तै भयो । जिल्ला, पूर्वाञ्चल र प्रदेशस्तरीय प्रतियोगिता खेल्दै उनी राष्ट्रिय लिगको क्वालिफायर चरणसम्म पुगिन् । त्यतिबेला उनको लक्ष्य खेलाडीका रूपमा अघि बढ्नु थियो । तर भाग्यले उनको लागि अर्को भूमिका तयार गरिरहेको थियो । सुनसरी रेफ्री संघका अध्यक्ष बलिदान राईले उनलाई रेफ्री कोर्स गर्ने अवसर दिए । सामान्यतया धेरै खेलाडीहरू रेफ्री बन्न चाहँदैनन् । उनीहरूलाई लाग्छ(रेफ्री भनेको खेलाडी बन्न नसकेपछि गरिने काम हो । तर जमुनाले त्यसलाई अवसरका रूपमा हेरिन् । २०७७ सालमा उनले रेफ्री कोर्स गरिन् । सायद त्यही दिन उनको दोस्रो जन्म भएको थियो ।

परिवारको असहमति र समाजको नजर

गाउँमा एउटा छोरीले फुटबल खेल्नु नै ठूलो कुरा थियो । त्यसमाथि रेफ्री बन्ने कुरा । धेरैलाई यो अनौठो लाग्थ्यो । परिवारभित्र पनि चिन्ता थियो । यो काम गरेर के हुन्छ रु महिलाले यति धेरै बाहिर हिँड्नु पर्छ ? भोलिको भविष्य के हुन्छ ? यस्ता प्रश्नहरू उनी बारम्बार सुन्थिन् । कहिलेकाहीँ मन दुख्थ्यो । कहिलेकाहीँ आँसु आउँथ्यो । तर, उनले आफ्नो सपना छोडिनन् । किनकि उनी जान्थिन्स,पना पूरा गर्नुअघि सबैभन्दा ठूलो परीक्षा आफ्नै घरबाट प्रारम्भ हुन्छ ।

पहिलो सिठ्ठी, पहिलो जिम्मेवारी

रेफ्री कोर्स पूरा गरेपछि उनले पहिलो खेल सञ्चालन गरिन् । त्यो दिन उनी खेलाडीभन्दा धेरै डराएकी थिइन् । खेलाडी हुँदा गल्ती भयो भने एउटा खेल बिग्रन्थ्यो । रेफ्री हुँदा गल्ती भयो भने सयौँ मानिसले प्रश्न उठाउँथे । तर उनी मैदानमा उत्रिइन् । सिठ्ठी बजाइन् । र आफूभित्रको डरलाई जितिन् । त्यो दिनबाट प्रारम्भ भएको यात्रा आजसम्म रोकिएको छैन ।

राष्ट्रिय महिला लिगसम्मको यात्रा

निरन्तर मेहनतले परिणाम दिन थाल्यो । उनी राष्ट्रिय महिला लिगको फाइनल चरणसम्म पुगिन् । इलाम महिला गोल्डकप । चन्द्रगढी महिला गोल्डकप । प्रदेशस्तरीय प्रतियोगिताहरू । एकपछि अर्को अवसर आउँदै गए । उनको कामप्रति विश्वास बढ्दै गयो । रेफ्रीका रूपमा सबैभन्दा ठूलो पूँजी निष्पक्षता हो । जमुनाले त्यही पूँजी कमाइन् ।

मैदानभित्रको एक्लोपन

दर्शकहरूले खेलाडीलाई मात्र देख्छन् । तर रेफ्रीको मनभित्र के चलिरहेको हुन्छ, कमैले बुझ्छन् । ९० मिनेटसम्म मैदानका २२ खेलाडी, दुई प्रशिक्षक, हजारौँ दर्शक र खेलको गति( सबैलाई एकैसाथ नियाल्नु पर्छ । एक सेकेण्डको निर्णयले खेलको परिणाम बदलिन सक्छ । सहि निर्णय गर्दा पनि गाली खानुपर्छ । गलत निर्णय गर्दा झन् ठूलो आलोचना आउँछ । जमुना भन्छिन्– ‘कहिलेकाहिँ आफू सही हुँदा–हुँदै पनि निर्णय स्वीकार हुँदैन । त्यो बेला धेरै दवाव हुन्छ ।’ तर उनले सिकेकी छन्रे(फ्रीको काम सबैलाई खुशी बनाउनु होइन, नियमलाई न्याय दिनु हो ।

भारतसम्म पुगेको सिठ्ठीको आवाज

एक दिन उनको यात्रा सीमापार पुग्यो । भारतको सिक्किममा आयोजना हुने इन्डिपेन्डेन्स गोल्डकपमा रेफ्रीको जिम्मेवारी आयो । नेपाली महिला रेफ्रीका रूपमा विदेशी भूमिमा खेल सञ्चालन गर्नु उनका लागि भावुक क्षण थियो । त्यो मात्र व्यक्तिगत सफलता थिएन । त्यो नेपाली महिला फुटबलको उपलब्धि पनि थियो । घर फर्किँदा उनी साधारण बुहारी हुन् । मैदानमा उनी अधिकारपूर्ण देखिन्छिन् । निर्णय सुनाउँछिन् । कार्ड देखाउँछिन् । खेलाडीहरू उनको आदेश पालना गर्छन् । तर घर फर्किएपछि उनी त्यही गाउँकी साधारण बुहारी हुन् । सासू–आमा, ससुरा बुवा र परिवारका सदस्यहरूसँग समय बिताउँछिन् । प्रतियोगिता नभएका बेला खेतबारीमा काम गर्छिन् । घरको जिम्मेवारी पनि पूरा गर्छिन् । यही सन्तुलनले उनलाई अझ बलियो बनाएको छ ।

मेस्सीबाट सिकेको जीवन

उनी अर्जेन्टिनाकी समर्थक हुन् । मेस्सीको खेल उनलाई मन पर्छ । किन ? किनकि मेस्सी कठिन परिस्थितिमा पनि अवसर सिर्जना गर्न जान्छन्। जमुना भन्छिन्– ‘मेस्सीले जस्तै जीवनमा पनि कठिनाइलाई अवसरमा बदल्नु पर्छ भन्ने सिकेकी छु ।’ सायद यही सोचले उनलाई यहाँसम्म ल्याएको हो ।

नेपाली महिला फुटबलको भोलि

उनी भविष्यप्रति आशावादी छिन् । महिला फुटबलप्रतिको रुचि बढिरहेको छ । समाज बदलिँदै छ । महिलाहरूले खेललाई करियरका रूपमा हेर्न थालेका छन् । तर अझै धेरै गर्न बाँकी छ । पूर्वाधार चाहिन्छ । नियमित प्रतियोगिता चाहिन्छ । लगानी चाहिन्छ । र सबैभन्दा धेरै-विश्वास चाहिन्छ ।

सिठ्ठीको आवाजभन्दा परको कथा

आज जब जमुना आले मगर मैदानमा दौडिरहेकी हुन्छिन्, धेरै दर्शकले एउटा रेफ्री देख्छन् । तर त्यो पोशाकभित्र एउटा लामो संघर्ष लुकेको छ । त्यहाँ एउटा गाउँकी छोरी छिन्, जसले समाजको सोचसँग लडिन् । त्यहाँ एउटा खेलाडी छिन्, जसले आफ्नो सपना अर्को रूपमा बाँचिन् । त्यहाँ एउटा महिला छिन्, जसले हार मानिनन् । र त्यहाँ एउटा प्रेरणा छ, जसले हजारौँ छोरीहरूलाई भनिरहेकी छ, तिमी जहाँबाट आए पनि फरक पर्दैन । सपना देख्न सक्यौँ भने मैदान तिम्रो पनि हुन सक्छ ।

सायद त्यसैले जमुना आले मगरको सिठ्ठीको आवाज खेलको संकेत मात्र होइन, नेपाली महिलाको आत्मविश्वासको धुन पनि हो । त्यो धुनले हरेक दिन नयाँ सपना जन्माइरहेको छ । नयाँ सम्भावना निर्माण गरिरहेको छ । र एउटा नयाँ पुस्तालाई विश्वास दिलाइरहेको छ( संघर्ष कहिल्यै व्यर्थ जाँदैन।