जीवनमा सबै सम्बन्धहरू पूर्णतासम्म पुग्नका लागि जन्मिएका हुँदैनन्। केही सम्बन्धहरू केवल समयका निश्चित ऋतुहरूजस्तै आउँछन्, मनलाई छुन्छन्, आत्मालाई केही समय उज्यालो बनाउँछन्, अनि चुपचाप हराएर जान्छन्। तिनको उपस्थितिले जीवनलाई गहिरो अनुभूति त दिन्छ, तर भविष्यको कुनै निश्चित आधार भने कहिल्यै दिँदैन। यस्ता सम्बन्धहरूलाई मानिसले प्रायः प्रेमको सबैभन्दा सुन्दर रूप ठान्छ, तर वास्तविकता के हो भने, सबैभन्दा धेरै पीडा पनि यिनैले दिने गर्छन्।

मानिसको जीवनमा कहिलेकाहीँ यस्तो आत्मीयता जन्मिन्छ, जसको कुनै सामाजिक परिभाषा हुँदैन। न त त्यो सम्बन्धलाई सहज रूपमा स्वीकार्न सकिन्छ, न त सजिलै त्याग्न। ती सम्बन्धहरू नदी र किनाराबीचको दूरीजस्तै हुन्छन् सधैँ नजिक देखिने, तर कहिल्यै पूर्ण रूपमा एक हुन नसक्ने।

यस्ता सम्बन्धहरूको सुरुवात प्रायः अत्यन्त सुन्दर हुन्छ।

पहिलो भेट, पहिलो संवाद, पहिलो आत्मीयता सबै कुरा असाध्यै निर्मल र मोहक लाग्छ। मानिसलाई लाग्छ, संसारमा आखिर उसलाई बुझ्ने कोही भेटियो। भीडभित्र हराइरहेको आत्माले अचानक कुनै सुरक्षित आश्रय भेट्टाएजस्तो महसुस गर्छ। शब्दहरूमा नअटाउने निकटता बिस्तारै मुटुको गहिराइमा बस्न थाल्छ। अनि त्यहीँबाट सुरु हुन्छ एउटा यस्तो यात्रा, जसको बाटो भावनाले भरिएको हुन्छ, तर गन्तव्य सधैँ अन्योलले ढाकिएको हुन्छ।

प्रेम आफैँमा एउटा अदृश्य अनुभूति हो। यसलाई छुन सकिँदैन, न त कसैलाई देखाउन नै सकिन्छ। यो त केवल महसुस गर्न सकिने चीज हो। त्यसैले प्रेमलाई मानिसहरूले संसारकै सबैभन्दा पवित्र भावना पनि भन्छन्। तर यही प्रेम कहिलेकाहीँ मानिसको सबैभन्दा ठूलो कमजोरी पनि बन्न पुग्छ। किनकि भावनाले बाँधिएका सम्बन्धहरू धेरैजसो यथार्थको कठोर भित्तामा आएर ठोक्किन्छन्।

मानिस प्रेममा पर्दा भविष्यभन्दा वर्तमानलाई धेरै महत्त्व दिन थाल्छ। उसलाई लाग्छ, “आज सँगै हुनु नै पर्याप्त छ।” तर समय केवल आजमा सीमित हुँदैन। समय त निरन्तर अघि बढिरहन्छ। र जब भोलिका दिनहरूले प्रश्नहरू गर्न थाल्छन्, तब भावनाले मात्र उत्तर दिन सक्दैन, अनि यहीँबाट सुरु हुन्छ सम्बन्धभित्रको मौन पीडा।

जब दुई आत्माहरू एक अर्कासँग गहिरो रूपमा जोडिइसकेका हुन्छन्, तर दुवैलाई भित्रभित्रै थाहा हुन्छ कि यो सम्बन्धको कुनै सुनिश्चित भविष्य छैन, तब प्रेमभन्दा धेरै डर जन्मिन थाल्छ। त्यो डर बिछोडको मात्र हुँदैन; त्यो डर समयसँग हार्ने डर हुन्छ।

मानिसले कहिलेकाहीँ आफ्नो मनलाई झुक्याउन खोज्छ।

“सायद परिस्थिति बदलिनेछ।”
“सायद समयले कुनै चमत्कार गर्नेछ।”
“सायद यो सम्बन्धले कुनै नयाँ बाटो भेट्टाउनेछ।”
तर जीवन सधैँ ‘सायद’ का आधारमा चल्दैन।
यथार्थ अत्यन्त कठोर हुन्छ।

कुनै सम्बन्ध केवल भावनाले मात्र टिक्न सक्दैन। त्यसलाई विश्वास, स्वीकार्यता, सामाजिक आधार र भविष्यप्रतिको स्पष्टता पनि चाहिन्छ। यदि ती सबै कुरा अनुपस्थित छन् भने, प्रेम जति गहिरो भए पनि अन्ततः त्यो सम्बन्ध थाक्न थाल्छ। ठीक त्यही बेला मानिसले बुझ्न थाल्छ कहिलेकाहीँ सबैभन्दा कठिन निर्णय भनेको कसैलाई घृणा गर्नु होइन, बरु अत्यन्त प्रेम गर्दा गर्दै पनि उसलाई छोड्नु हो। किनकि केही सम्बन्धहरूलाई निरन्तर जोगाइराख्ने प्रयास गर्नु भनेको आफ्नै आत्मालाई बिस्तारै थकाउनु जस्तै हुन्छ। बाहिरबाट सम्बन्ध बाँचेको देखिए पनि, भित्रभित्रै मानिसहरू टुट्न थालिसकेका हुन्छन्। मुस्कानहरू कृत्रिम बन्छन्, संवादहरू बोझिलो हुन थाल्छन्, र प्रेमले दिएको आनन्दभन्दा धेरै डरले मन ओगट्न थाल्छ।

यस्ता सम्बन्धहरूको सबैभन्दा ठूलो विडम्बना के हुन्छ भने, त्यहाँ दोषी कोही हुँदैन। न त प्रेम गलत हुन्छ, न त भावना। गलत केवल परिस्थिति हुन्छ। तर मानिसको मनले परिस्थितिलाई कहिल्यै सहज रूपमा स्वीकार्न सक्दैन। त्यसैले ऊ सम्झनाहरूलाई समातेर बसिरहन्छ।

सम्झनाहरू साँच्चै विचित्र हुन्छन्।

कुनै समय जसले मनलाई अत्यन्त खुसी बनाएको थियो, पछि त्यही कुरा पीडाको कारण बन्न थाल्छ। एउटा आवाज, एउटा गीत, एउटा ठाउँ, एउटा सानो संवाद सबै कुरा स्मृतिमा आएर मनलाई चिमोटिरहन्छ। मानिस वर्तमानमा बाँच्न खोज्छ, तर विगतले उसलाई बारम्बार पछाडि तानिरहन्छ। सायद त्यसैले बिछोडको पीडा प्रेमको अन्त्यभन्दा पनि सम्झनाको भारले धेरै गहिरो बनाउँछ।

तर जीवनको अर्को सत्य के पनि हो भने, सबै अधुरा सम्बन्धहरू असफल हुँदैनन्। केही सम्बन्धहरू अधुरा भएर नै सुन्दर रहन्छन्।
किनकि पूर्णताले कहिलेकाहीँ सम्बन्धको आकर्षण समाप्त गरिदिन्छ, तर अधुरोपनले त्यसलाई स्मृतिमा सधैँ जीवित राख्छ। 

मानिसहरू आफ्नो जीवनमा हजारौँ व्यक्तिहरूसँग भेट्छन्, तर केही आत्मीय सम्बन्धहरू यति गहिरा हुन्छन् कि तिनको प्रभाव जीवनभर रहिरहन्छ।

कुनै दिन समयले ती मानिसहरूलाई पूर्ण रूपमा अलग गरिदिन सक्छ। उनीहरू फरक शहर, फरक जीवन, फरक सम्बन्धभित्र हराउन सक्छन्।सायद कुनै भीडमा अचानक भेट हुँदा उनीहरूले अपरिचित बनेर मुस्कुराउनुपर्नेछ।सायद उनीहरूका आँखा केही क्षणका लागि विगतमा फर्किनेछन्, तर ओठहरू मौन रहनेछन्।

तर त्यस दिन पनि, मनको कुनै गहिरो कुनामा एउटा अधुरो कथा बाँचिरहेको हुनेछ। यही त प्रेमको सबैभन्दा रहस्यमय पक्ष हो।
यसले मानिसलाई सधैँ प्राप्तिको अनुभूति मात्र दिँदैन; कहिलेकाहीँ गुमाउनु पनि सिकाउँछ।

 र साँचो प्रेम शायद त्यही हो, जहाँ बिछोडपछि पनि घृणा जन्मिँदैन।जहाँ सम्बन्ध समाप्त भए पनि सम्मान बाँकी रहन्छ।

जहाँ टाढा भएर पनि मनभित्र एक-अर्काको सुखको कामना जीवित रहन्छ। मानिसहरूले प्रायः प्रेमलाई अधिकारसँग जोडेर हेर्छन्। उनीहरूलाई लाग्छ, प्रेम भनेको कसैलाई सधैँका लागि आफ्नो बनाउनु हो।

तर वास्तविक प्रेम त्यसभन्दा धेरै फरक हुन्छ।
साँचो प्रेमले बाँध्न खोज्दैन।
उसले स्वतन्त्रता दिन्छ।
यदि कुनै सम्बन्धले भविष्यमा केवल पीडा, असुरक्षा र पश्चाताप जन्माउने निश्चित छ भने, त्यसलाई समयमै सम्मानका साथ अन्त्य गर्नु पनि प्रेमकै एउटा रूप हो।
किनकि प्रेम केवल सँगै बाँच्नुमा सीमित हुँदैन।
कहिलेकाहीँ प्रेम छुट्टिएर पनि बाँच्छ।

केही मानिसहरू जीवनमा केवल एउटा सुन्दर अध्याय बनेर आउँछन्। उनीहरू सम्पूर्ण पुस्तक बन्नका लागि होइन, केही पृष्ठहरूलाई अर्थपूर्ण बनाउनका लागि आएका हुन्छन्। र ती पृष्ठहरू कहिल्यै बिर्सिन सकिँदैन।

जीवनको सबैभन्दा ठूलो परिपक्वता शायद यही हो सबै सम्बन्धहरूलाई आफ्नो अन्त्यसम्म जबरजस्ती तानिरहनु आवश्यक छैन भन्ने कुरा स्वीकार्न सक्नु।

किनकि कुनैकुनै यात्राहरूको सुन्दरता गन्तव्यमा होइन, यात्राकै अनुभूतिमा लुकेको हुन्छ।

अन्ततः, मानिसले बुझ्न थाल्छ,
प्रेम सधैँ प्राप्तिको नाम होइन।
कहिलेकाहीँ प्रेम भनेको एउटा सुन्दर सम्झनालाई सम्मानपूर्वक मनभित्र सुरक्षित राखेर अघि बढ्नु पनि हो।
र शायद यही मौन स्वीकृतिभित्र प्रेमको सबैभन्दा गहिरो साहित्य लुकेको हुन्छ।